Wat is de geschiedenis van grafstenen?

Lopend langs een kerkhof met zichtbaar oude grafstenen kan de vraag opkomen waarom er grafstenen worden gemaak en hoe lang er al grafstenen in gebruik zijn. Tot aan de 8ste eeuw was het in Nederland niet gewoon om een overleden persoon te begraven. Verbranden van het stoffelijk overschot was de gangbare manier. Dit is bekend door de vondst van urnen met asresten. Rond de jaren 4000-3000 v.Chr. waren de hunebedden prehistorische grafkamers. Ze worden beschouwd als grafkamer of knekelhuizen voor meerdere personen van een stam. Voor mensen uit de middeleeuwen was de dood niet het einde van het bestaan, maar werd gezien als een overgangsfase naar een volgend leven. Begrafenissen waren daardoor minder droevig dan je zal verwachten. Niet zelden leek de uitvaart meer op een viering, de persoon was namelijk onderweg naar een nieuw leven. Het is ook de tijd dat de namen van de doden werden geregistreerd

Het gebruik van grafstenen en grafmonumenten

Grafstenen en grafmonumenten kregen een steeds belangrijke plaats in het dagelijks leven. Door het ontbreken van andere manieren om de herinnering aan overleden personen vorm te geven, kreeg een grafmonument de functie om de band met de overledene te behouden. Het grafmonument werd de plaats waar de doden werden herdacht en die bovendien vrijelijk kon worden bezocht. Vooral de meer welvaren families grepen deze gelegenheid aan om hun status en aanzien te benadrukken. De overleden persoon kreeg soms een praalgraf die bovendien goed moest zijn onderhouden. Behalve een laatste eer aan de ooit belangrijke persoon, straalt een rijk versierd graf aan dat de familie over veel geld beschikt. Het gebruik van Latijnse teksten gaf een graf extra status, namelijk alleen hoog geletterden begrepen de betekenis van deze tekst.

Hedendaagse grafzerken

Het gebruik van hedendaagse grafstenen en grafmonumenten stamt pas uit de 19e eeuw. Het plaatsen van een herinnering is minder voorbehouden aan rijke families, maar ook mogelijk voor families die wel over geld beschikte, maar niet voldoende om al te groots uit te pakken. De rijkere middenstand of handelaren zijn hiervan goede voorbeelden. Voor gewone burgers en boeren wa het gebruik van een grafsteen nog ongebruikelijk. Er was een mogelijkheid om een graf, inclusief grafsteen voor een bepaalde periode te huren. Na de huurperiode, of als de huur niet werd voldaan, verhuisde het graf naar een algemeen deel van het kerkhof. De steen werd hergebruikt door een nieuwe naam onder de vorige naam te beitelen. Zo zijn er soms wel 5 verschillende namen op de steen zichtbaar.

Vanaf de 19e eeuw schreef een nieuwe wet voor dat een graf strikt persoonlijk is, en er slechts 1 lichaam in een graf mag zijn geplaatst. Openbare begraafplaatsen, vaak sterk verbonden met een kerk, waren de aangewezen plaats om overledenen een laatste rustplaats te geven. Vanaf dit moment ontstaat er een nieuw gebruik waarbij persoonlijke grafstenen, versieringen en decoraties een rol gaan spelen. Het graf als statussymbool is hierbij minder belangrijk. Er is wel veel aandacht voor het onderhoud en omgeving van het graf, en ook persoonlijke kenmerken en wensen van de overledenen krijgt meer aandacht. Hierbij is er een belangrijke rol weggelegd voor symbolen

Symboliek op grafstenen

Symbolen op een grafsteen zeggen veel over de overledenen. Van oudsher zijn Christelijke symbolen veel gebruikt. Een kruis, een duif (eenvoud en onschuld), een engel of St jacobsschelp (wedergeboorte) zijn hiervan enkele voorbeelden. Ook dierensymbolen worden veel gebruikt. Vooral de vlinder, zwaan en dolfijn worden veel toegepast. Een eikentak is een symbool voor het eeuwige leven, bloemen symboliserend e menselijke ziel. Een geknakte roos is het symbool voor een (plotseling) afgebroken leven. Meer weten over grafstenen en hun symboliek, kijk dan eens op Andersgedenkmonumenten.nl.